Bạn đang thắc mắc các khớp nào thường bị bong gân nhất khi vận động mạnh hoặc gặp chấn thương bất ngờ? Thực tế, dây chằng rất dễ bị tổn thương ở những vị trí chịu áp lực lớn như cổ chân, cổ tay hay đầu gối. Bài viết này của Optivita sẽ giúp bạn điểm mặt những “điểm yếu” trên cơ thể để có biện pháp bảo vệ hiệu quả nhất.
Điểm danh 3 vị trí khớp thường bị bong gân phổ biến nhất
Khi tìm hiểu xem các khớp nào thường bị bong gân nhất, câu trả lời gần như luôn xoay quanh ba vị trí trọng yếu chịu trách nhiệm nâng đỡ và điều hướng cơ thể. Đây là những nơi có cấu trúc dây chằng phức tạp nhưng lại phải hoạt động với tần suất cao, khiến chúng trở thành đối tượng hàng đầu của các chấn thương.
Bong gân khớp cổ chân (Mắt cá chân)
Đứng đầu bảng danh sách các khớp hay bị bong gân chắc chắn là khớp cổ chân, đặc biệt là vùng mắt cá chân. Đây là vị trí phải chịu toàn bộ trọng lượng của cơ thể khi chúng ta đứng, đi lại hoặc chạy nhảy. Chính áp lực khổng lồ này, cộng với cấu trúc linh hoạt để giữ thăng bằng, khiến cổ chân cực kỳ dễ bị tổn thương.
Tình trạng bong gân cổ chân thường xảy ra nhất ở nhóm dây chằng bên ngoài (phía mắt cá ngoài). Cơ chế chấn thương phổ biến là bàn chân bị lật vào trong (còn gọi là lật sơ mi) khi bạn đang di chuyển. Điều này khiến các dây chằng nối xương ống chân và xương bàn chân bị kéo căng quá mức giới hạn chịu đựng, dẫn đến giãn hoặc rách.
Các tình huống dẫn đến chấn thương này rất đa dạng và gần gũi trong đời sống:
- Bạn vô tình bước hụt chân trên bậc cầu thang hoặc vỉa hè.
- Di chuyển hoặc chạy bộ trên những cung đường gồ ghề, lồi lõm, nhiều sỏi đá.
- Tiếp đất sai tư thế sau một cú bật nhảy trong thể thao.
- Phụ nữ thường xuyên đi giày cao gót, làm giảm độ vững chãi của trụ chân.
Khi bị bong gân cổ chân, dấu hiệu sưng và bầm tím thường xuất hiện rất nhanh quanh mắt cá. Người bệnh sẽ cảm thấy đau nhói, khó khăn khi cử động bàn chân hoặc không thể dồn trọng lực lên chân bị đau.
Bong gân khớp cổ tay
Vị trí tiếp theo trong danh sách trả lời cho câu hỏi khớp nào thường bị bong gân nhất chính là khớp cổ tay. Khác với cổ chân chịu lực từ trọng lượng cơ thể, cổ tay lại là nạn nhân của “phản xạ tự vệ“.
Khi chúng ta bị ngã, dù là ngã khi đi bộ, chạy xe hay chơi thể thao, phản xạ tự nhiên của con người là đưa tay ra chống xuống đất để bảo vệ phần đầu và thân mình. Hành động này vô tình dồn một lực tác động cực lớn và đột ngột lên cổ tay trong tư thế bị bẻ cong quá mức.
Lúc này, các dây chằng tại cổ tay bị kéo giãn mạnh, gây ra tình trạng bong gân. Bong gân cổ tay thường gặp ở:
- Người chơi các môn thể thao dễ té ngã như trượt patin, trượt ván, đá bóng.
- Người lớn tuổi có khả năng giữ thăng bằng kém.
- Các tình huống tai nạn sinh hoạt trơn trượt trong nhà tắm hoặc sàn nhà ướt.
Một điểm cần lưu ý đặc biệt tại vị trí này là sự nhầm lẫn giữa bong gân và gãy xương. Do cấu trúc xương ở cổ tay khá nhỏ và phức tạp, một cú ngã chống tay mạnh không chỉ gây tổn thương dây chằng mà còn có thể gây rạn hoặc gãy xương thuyền. Nếu cơn đau dữ dội và kéo dài, bạn cần thăm khám kỹ lưỡng để loại trừ nguy cơ gãy xương.
Bong gân khớp đầu gối (Gối)
Khớp đầu gối được xem là “bản lề” quan trọng nhất của cơ thể, và cũng là nỗi ám ảnh của giới vận động viên khi nhắc đến chấn thương. Khi tìm hiểu các khớp nào thường bị bong gân, chúng ta không thể bỏ qua vị trí này, bởi mức độ tổn thương ở đầu gối thường nghiêm trọng và phức tạp hơn so với cổ tay hay cổ chân.
Đầu gối được giữ vững bởi hệ thống 4 dây chằng chính:
- Dây chằng chéo trước.
- Dây chằng chéo sau.
- Dây chằng bên trong.
- Dây chằng bên ngoài.
Bong gân đầu gối hiếm khi xảy ra trong các hoạt động đi lại nhẹ nhàng hàng ngày mà thường gắn liền với các hoạt động thể thao cường độ cao, mang tính đối kháng hoặc đòi hỏi sự đổi hướng đột ngột như bóng đá, bóng rổ, tennis, cầu lông.
Nguyên nhân chủ yếu là do lực tác động mạnh trực tiếp vào đầu gối (va chạm với đối thủ), hoặc khi bàn chân đang cố định dưới đất nhưng thân người lại xoay vặn đột ngột. Cú vặn xoắn này có thể làm đứt hoặc giãn dây chằng chéo, gây ra tình trạng lỏng gối, mất vững và đau đớn dữ dội. Đây là một trong những chấn thương thể thao đòi hỏi thời gian phục hồi lâu dài và kiên trì nhất.
Ngoài cổ tay và cổ chân, những khớp nào khác dễ gặp tổn thương dây chằng?
Mặc dù 3 vị trí kể trên chiếm tỷ lệ cao nhất, nhưng để trả lời đầy đủ cho thắc mắc các khớp nào thường bị bong gân, chúng ta cần mở rộng phạm vi ra các khớp nhỏ hơn hoặc các vùng chịu lực đặc thù khác. Cơ thể là một chuỗi liên kết động học, và bất kỳ khớp nào có dây chằng nối kết đều tiềm ẩn nguy cơ là vị trí dễ bị bong gân nếu vận động sai cách.
Khớp ngón tay cái và các đốt ngón tay
Nếu bạn là người yêu thích các môn thể thao sử dụng tay nhiều như bóng chuyền, bóng rổ hay thủ môn trong bóng đá, chắc hẳn bạn không xa lạ gì với tình trạng dập ngón tay. Đây chính là một dạng bong gân khớp ngón tay.
Chấn thương này xảy ra khi quả bóng bay với tốc độ cao đập thẳng vào đầu ngón tay đang duỗi thẳng, hoặc khi ngón tay bị va chạm mạnh khiến nó bị bẻ quặt ra sau (duỗi quá mức) hoặc lệch sang một bên.
- Ngón tay cái: Là vị trí dễ bị tổn thương nhất do biên độ vận động lớn và nằm tách biệt. Khi ngón cái bị bẻ ngược ra sau quá tầm, dây chằng bên trong khớp sẽ bị rách.
- Các đốt ngón tay: Dây chằng bao quanh các khớp đốt ngón tay cũng rất mỏng manh. Một cú bắt bóng sai kỹ thuật có thể khiến ngón tay sưng vù, tím tái và không thể co duỗi trong nhiều ngày.
Tuy bong gân ngón tay thường không đe dọa đến khả năng đi lại như khớp gối hay cổ chân, nhưng nó ảnh hưởng lớn đến các hoạt động cầm nắm tinh vi và sinh hoạt hàng ngày như viết lách, gõ phím hay cầm đũa.
Chấn thương vùng thắt lưng và khuỷu tay
Nhiều người thường lầm tưởng đau lưng chỉ là do mỏi cơ hoặc thoát vị đĩa đệm, nhưng thực tế, bong gân vùng thắt lưng cũng là một nguyên nhân cực kỳ phổ biến.
Cột sống thắt lưng được kết nối và ổn định bởi hệ thống dây chằng dày đặc. Bong gân lưng xảy ra khi bạn thực hiện động tác bê vác vật nặng sai tư thế (cúi gập người thay vì hạ gối), hoặc xoay vặn người quá nhanh khi đang nâng vật nặng. Lúc này, các dây chằng vùng lưng dưới bị kéo căng quá mức, gây ra những cơn đau thắt đột ngột, khiến người bệnh phải đi khom lưng và rất sợ cử động.
Bên cạnh đó, khớp khuỷu tay cũng là một vị trí nằm trong danh sách các khớp thường bị bong gân, đặc biệt là với những người chơi tennis hoặc golf (hội chứng Tennis Elbow hoặc Golfer’s Elbow). Mặc dù bản chất của các hội chứng này thiên về viêm gân, nhưng các dây chằng quanh khuỷu tay cũng có thể bị tổn thương cấp tính khi bạn thực hiện các cú đánh sai kỹ thuật hoặc dùng lực cánh tay quá mức lặp đi lặp lại trong thời gian dài.
Việc nhận biết chính xác vị trí và nguyên nhân gây bong gân ở những khu vực này giúp chúng ta tránh nhầm lẫn với các bệnh lý xương khớp mãn tính khác, từ đó có hướng xử lý phù hợp hơn.
Tại sao các khớp vận động nhiều lại có nguy cơ bị bong gân cao?
Bạn có bao giờ tự hỏi tại sao chúng ta ít khi nghe nói đến bong gân ở khớp háng hay khớp vai, mà lại thường xuyên gặp ở cổ tay, cổ chân hay đầu gối không? Câu trả lời nằm ở quy luật đánh đổi giữa “sự linh hoạt” và “sự ổn định”.
Những khớp nằm trong danh sách các khớp nào thường bị bong gân kể trên đều có đặc điểm chung là tần suất vận động cực lớn và biên độ cử động rộng.
- Sự linh hoạt tỷ lệ nghịch với độ vững chắc: Để giúp con người chạy, nhảy, cầm nắm, xoay trở, các khớp này được cấu tạo để di chuyển theo nhiều hướng. Tuy nhiên, càng linh hoạt thì khớp càng “lỏng lẻo” và phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống dây chằng để giữ cố định.
- Áp lực quá tải lên dây chằng: Dây chằng là những dải mô sợi dai, khỏe nối hai xương với nhau. Nhưng chúng cũng có giới hạn đàn hồi nhất định. Khi bạn vận động với cường độ cao (chạy nước rút, bật cao, bê vác nặng), lực tác động lên dây chằng có thể gấp nhiều lần trọng lượng cơ thể. Nếu lực này vượt quá ngưỡng chịu đựng, dây chằng sẽ bị kéo giãn quá mức (giống như sợi dây thun bị kéo căng hết cỡ), dẫn đến tổn thương.
Ngoài ra, các yếu tố nguy cơ như thừa cân, béo phì cũng làm tăng áp lực lên khớp gối và cổ chân. Việc không khởi động kỹ trước khi tập hoặc đi giày dép không phù hợp cũng khiến các khớp này trở nên “mỏng manh” hơn trước các tác động ngoại lực.
Dấu hiệu nhận biết bong gân và cách phân biệt với gãy xương
Rất nhiều người khi bị chấn thương thường chủ quan, cho rằng chỉ cần xoa dầu là khỏi. Tuy nhiên, việc nhận biết sớm các dấu hiệu và phân biệt được bong gân với gãy xương là cực kỳ quan trọng để có hướng xử lý đúng, tránh làm tình trạng tồi tệ hơn. Dưới đây là bảng so sánh:
| Đặc điểm | Bong gân (Tổn thương dây chằng) | Gãy xương (Tổn thương xương) |
|---|---|---|
| Cảm giác đau | Đau nhói khi cử động khớp, đau âm ỉ khi nghỉ ngơi. Ấn vào điểm bám dây chằng thấy đau nhói. | Đau dữ dội, buốt tận óc. Đau chói tại một điểm cố định trên xương khi ấn vào. |
| Vận động | Khớp vẫn có thể cử động nhẹ (dù đau), cảm giác khớp lỏng lẻo (mất vững). | Thường mất hoàn toàn khả năng vận động chi đó. Không thể dồn trọng lượng lên chân/tay. |
| Sưng & Bầm tím | Sưng nề lan rộng xung quanh khớp. Vết bầm tím xuất hiện sau vài giờ hoặc qua ngày hôm sau. | Sưng nề rất nhanh, bầm tím lan rộng ngay lập tức hoặc xuất hiện muộn nhưng đậm màu. |
| Biến dạng | Khớp thường giữ nguyên hình dạng, chỉ sưng to lên. | Chi bị biến dạng rõ rệt (cong, gập góc bất thường), có thể ngắn hơn bên lành. |
| Tiếng động | Có thể nghe tiếng “bụp” nhẹ (dây chằng rách). | Thường nghe tiếng “rắc” lớn hoặc tiếng lạo xạo của xương cọ vào nhau. |
Lưu ý: Nếu bạn nghi ngờ mình bị gãy xương hoặc cơn đau quá sức chịu đựng, hãy đến cơ sở y tế để chụp X-quang ngay lập tức.
3 cấp độ bong gân từ giãn dây chằng nhẹ đến đứt hoàn toàn
Không phải cứ bong gân là giống nhau. Y học chia chấn thương này thành 3 cấp độ dựa trên mức độ tổn thương của dây chằng. Việc xác định cấp độ sẽ quyết định thời gian hồi phục của bạn.
Shutterstock
- Mức độ 1 (Nhẹ – Giãn dây chằng):
- Tình trạng: Các thớ sợi dây chằng chỉ bị kéo giãn nhẹ, có thể rách vài bó sợi nhỏ (vi thể).
- Biểu hiện: Đau nhẹ, sưng ít, khớp vẫn vững. Bạn vẫn có thể đi lại hoặc cử động tay nhẹ nhàng.
- Hồi phục: Thường tự khỏi sau 1-2 tuần nghỉ ngơi.
- Mức độ 2 (Trung bình – Rách một phần):
- Tình trạng: Một phần dây chằng đã bị rách (nhưng chưa đứt lìa).
- Biểu hiện: Đau vừa đến nặng, sưng to, bầm tím rõ rệt. Khớp có cảm giác lỏng lẻo nhẹ, hạn chế vận động đáng kể.
- Hồi phục: Cần nẹp cố định và mất từ 3-6 tuần để lành.
- Mức độ 3 (Nặng – Đứt hoàn toàn):
- Tình trạng: Dây chằng bị đứt lìa hoàn toàn khỏi xương hoặc bong điểm bám. Đây là mức độ nghiêm trọng nhất.
- Biểu hiện: Đau dữ dội (đôi khi hết đau nhanh do đứt dây thần kinh cảm giác), khớp mất vững hoàn toàn (lỏng lẻo như muốn tuột ra), sưng nề rất lớn.
- Hồi phục: Thường phải can thiệp y tế chuyên sâu, bó bột hoặc phẫu thuật tái tạo dây chằng. Thời gian hồi phục có thể kéo dài từ 3-6 tháng.
Nguyên tắc sơ cứu RICE giúp giảm sưng đau ngay tại nhà
Khi xác định được mình thuộc nhóm các khớp thường bị bong gân và ở mức độ nhẹ hoặc trung bình, việc sơ cứu đúng cách trong 48-72 giờ đầu tiên là “chìa khóa vàng” quyết định tốc độ hồi phục. Hãy ghi nhớ công thức R.I.C.E:
- Rest (Nghỉ ngơi): Ngưng ngay mọi hoạt động thể thao hay công việc nặng. Việc cố gắng đi lại trên cái chân đau hay cử động cổ tay sẽ làm dây chằng tổn thương thêm và tăng chảy máu trong.
- Ice (Chườm đá): Đây là bước quan trọng nhất để giảm sưng và đau.
- Cách làm: Dùng túi đá hoặc khăn bọc đá chườm lên vùng sưng khoảng 20 phút mỗi lần. Lặp lại 3-4 lần/ngày.
- Lưu ý: Tuyệt đối KHÔNG chườm nóng, không xoa dầu nóng hay rượu thuốc trong giai đoạn này vì sẽ làm mạch máu giãn nở, gây sưng to và chảy máu nhiều hơn.
- Compression (Băng ép): Sử dụng băng thun y tế băng nhẹ nhàng quanh vùng khớp bị thương để hạn chế sưng nề và cố định khớp. Đừng băng quá chặt khiến máu không lưu thông được (gây tê bì, tím tái đầu ngón).
- Elevation (Kê cao): Khi nằm hoặc ngồi, hãy kê cao vùng bị thương (cao hơn mức tim). Ví dụ, gác chân lên gối cao. Việc này lợi dụng trọng lực để giúp máu và dịch viêm lưu thông ngược về tim, giảm tình trạng phù nề ứ dịch tại khớp.
Chế độ dinh dưỡng và bài tập phục hồi chức năng sau chấn thương
Sau giai đoạn sơ cứu cấp tính, cơ thể cần “nguyên liệu” để tái tạo lại các mô dây chằng đã bị tổn thương. Một chế độ dinh dưỡng khoa học sẽ giúp rút ngắn thời gian điều trị đáng kể.
- Thực phẩm giàu Protein: Thịt bò, cá, trứng, sữa… cung cấp axit amin cần thiết để xây dựng lại mô cơ và dây chằng, ngăn ngừa teo cơ do ít vận động.
- Vitamin C và Kẽm: Có nhiều trong cam, quýt, ổi, ớt chuông. Chúng đóng vai trò như chất “kháng sinh tự nhiên”, giúp giảm viêm và tăng cường sức đề kháng.
- Omega-3: Có trong cá hồi, hạt chia, quả óc chó… giúp kháng viêm mạnh mẽ, giảm đau nhức khớp.
- Canxi và Vitamin D: Củng cố độ chắc khỏe của xương nơi dây chằng bám vào.
Bên cạnh thực phẩm tự nhiên, việc bổ sung các dưỡng chất chuyên biệt cho khớp cũng là giải pháp được nhiều chuyên gia khuyến nghị, đặc biệt với người thường xuyên vận động hoặc người lớn tuổi khả năng hấp thu kém. Bạn có thể tham khảo sản phẩm Viên uống bổ khớp Optivita chứa Glucosamine, Chondroitin kết hợp với Nghệ.
Đây là công thức hỗ trợ giảm đau kháng viêm tự nhiên, đồng thời cung cấp dưỡng chất nuôi dưỡng sụn khớp và dây chằng, giúp hệ vận động phục hồi nhanh chóng và dẻo dai hơn.
Kết luận
Việc nắm rõ các khớp nào thường bị bong gân như cổ chân, cổ tay và đầu gối không chỉ giúp bạn giải đáp thắc mắc mà còn trang bị kiến thức để phòng tránh chấn thương hiệu quả. Một chấn thương nhỏ nếu không được xử lý đúng có thể để lại di chứng dai dẳng, ảnh hưởng đến niềm đam mê thể thao và chất lượng cuộc sống của bạn.
Hãy luôn lắng nghe cơ thể, khởi động kỹ trước khi vận động và đừng quên chăm sóc sức khỏe xương khớp mỗi ngày cùng Optivita. Một hệ xương khớp vững chắc chính là nền tảng để bạn tự do chinh phục mọi thử thách.
Lưu ý: Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Hiệu quả sản phẩm tùy thuộc vào cơ địa mỗi người.
Bài viết này cung cấp thông tin với mục đích tham khảo và giáo dục sức khỏe, không nhằm thay thế cho chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị y tế chuyên nghiệp. Luôn luôn tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế có trình độ trước khi bắt đầu bất kỳ chương trình tập luyện hoặc chế độ điều trị mới nào.
HỆ THỐNG OPTIVITA
Optivita Việt Nam – Văn phòng & Trung tâm
Phân phối:
Địa Chỉ: 18 Ter Nguyễn Thị Minh Khai, Phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 1900 2999 36
Kênh bán hàng & phân phối:
- Website: https://optivita.com/
- Fanpage: https://facebook.com/optivitawellness
- Instagram: https://instagram.com/optivita.wellness
- Shopee Mall: https://shopee.vn/product/1578181368/40112275919
