Cúi xuống nhặt vật nặng và nghe tiếng “rắc” kèm cơn đau nhói ở vùng thắt lưng là tình trạng cúi xuống bị trẹo lưng phổ biến mà nhiều người thường chủ quan. Trật khớp lưng thực chất không chỉ đơn thuần là cơn đau cơ học mà thường cảnh báo bệnh lý trượt đốt sống thắt lưng nguy hiểm. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin chuyên sâu về 5 cấp độ bệnh và phác đồ điều trị chuẩn y khoa. Xem ngay!
Trật khớp lưng là gì? Bản chất y khoa về trượt đốt sống thắt lưng
Trong ngôn ngữ dân gian, trật khớp lưng thường được dùng để chỉ các cơn đau lưng cấp tính sau chấn thương, tuy nhiên về mặt chuyên môn y khoa, đây là hiện tượng trượt đốt sống:
- Bản chất thực thể: Đây là tình trạng thân đốt sống phía trên di lệch ra phía trước hoặc phía sau so với thân đốt sống ngay bên dưới, gây mất đường cong sinh lý tự nhiên của cột sống.
- Sự mất ổn định cột sống: Hiện tượng này xảy ra khi các cấu trúc giữ vững cột sống như đĩa đệm, hệ thống dây chằng và diện khớp bị tổn thương, thoái hóa hoặc suy yếu do bệnh lý.
- Vị trí giải phẫu đặc thù: Tình trạng trượt xảy ra phổ biến nhất ở đoạn bản lề thắt lưng – cùng gồm đốt sống L4-L5 và L5-S1 do đây là khu vực chịu trọng tải lớn nhất của toàn bộ cơ thể trong mọi hoạt động đi đứng, mang vác.
Bệnh nhân cần hiểu rõ các bản chất trên để tránh nhầm lẫn với các tổn thương phần mềm thông thường, từ đó có hướng tiếp cận cận lâm sàng chính xác hơn và không bỏ lỡ giai đoạn điều trị tốt nhất.
Phân biệt trẹo lưng cấp tính và trượt đốt sống thực thụ
Việc xác định đúng loại tổn thương ngay từ đầu có ý nghĩa quyết định đối với lộ trình phục hồi và ngăn ngừa các can thiệp sai lệch gây hại cho cột sống:
- Trẹo lưng và giãn dây chằng: Cơn đau thường xuất hiện đột ngột ngay sau khi thực hiện một động tác sai tư thế hoặc mang vác quá nặng, đau có tính chất cơ học khu trú gây đau thắt lưng và thường thuyên giảm rõ rệt sau 48-72 giờ nghỉ ngơi đúng cách.
- Trượt đốt sống hay trật khớp thực thụ: Cơn đau có tính chất mãn tính, đau sâu bên trong cột sống, thường kèm theo các triệu chứng chèn ép thần kinh lan xuống chi dưới và không tự biến mất nếu không có sự can thiệp chuyên môn sâu.
- Cơ chế chấn thương và tổn thương: Trẹo lưng chủ yếu là tổn thương mô mềm như cơ và dây chằng, trong khi trượt đốt sống liên quan đến sự di lệch cấu trúc xương, phá hủy eo đốt sống hoặc tổn thương đĩa đệm nghiêm trọng dẫn đến mất vững.
Sau khi phân loại được bản chất cơn đau thông qua các triệu chứng ban đầu, người bệnh cần đặc biệt chú ý đến các dấu hiệu lâm sàng điển hình để đánh giá mức độ nghiêm trọng và nguy cơ chèn ép tủy sống.
5 dấu hiệu trật khớp lưng điển hình bạn không được bỏ qua
Triệu chứng của trật khớp lưng rất đa dạng, biến thiên tùy theo mức độ di lệch của đốt sống và tình trạng kích thích các rễ thần kinh xung quanh:
- Đau cột sống thắt lưng cục bộ: Cơn đau âm ỉ hoặc dữ dội tại vùng lưng dưới, đau tăng lên khi đứng lâu, đi bộ hoặc thực hiện các động tác cúi ngửa cột sống, nhưng giảm bớt khi bệnh nhân nằm nghỉ ở tư thế co chân.
- Dấu hiệu bậc thang hoặc nhát rìu: Khi thăm khám lâm sàng hoặc tự kiểm tra tình trạng trật khớp cột sống, người bệnh có thể sờ thấy một khoảng lõm hoặc gờ nổi bất thường dọc theo đường gai sau của cột sống thắt lưng, cho thấy đốt sống đã bị lệch khỏi trục.
- Hội chứng đau thần kinh tọa: Cảm giác đau nhức, tê bì hoặc điện giật lan tỏa từ thắt lưng xuống mông, mặt sau đùi và có thể kéo dài tới tận bàn chân do rễ thần kinh bị thân đốt sống trượt chèn ép trực tiếp.
- Đau cách hồi thần kinh: Đây là dấu hiệu đặc trưng khi bệnh nhân chỉ đi được một đoạn ngắn là phải dừng lại ngồi nghỉ do cảm giác đau và nặng chân, sau khi nghỉ vài phút triệu chứng giảm đi mới có thể tiếp tục di chuyển.
- Biến đổi dáng đi và tư thế: Để giảm đau, người bệnh thường có xu hướng đi khom lưng về phía trước, gối hơi chùng hoặc cột sống bị vẹo sang một bên để tránh áp lực trực tiếp lên vùng bị trật khớp lưng.
Nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu trên, đặc biệt là tình trạng tê bì chi, bệnh nhân cần được thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh để xác định nguyên nhân và phân độ bệnh lý chính xác.
Nguyên nhân và Phân độ nguy hiểm của trật khớp lưng
Tại sao bạn bị trật khớp lưng?
Có nhiều nhóm nguyên nhân dẫn đến sự mất liên kết và ổn định giữa các đốt sống, bao gồm cả yếu tố cơ địa bẩm sinh và các tác động ngoại lực trong quá trình sinh hoạt:
- Trượt đốt sống do thoái hóa: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất ở người trên 40 tuổi bị trượt đốt sống thắt lưng, khi đĩa đệm bị mất nước, giảm chiều cao và các diện khớp bị mòn, dẫn đến lỏng lẻo hệ thống nâng đỡ cột sống.
- Hở eo hoặc khuyết eo đốt sống: Xảy ra do một vết nứt hoặc gãy ở phần eo cung sau của đốt sống, thường gặp ở vận động viên hoặc những người thực hiện các động tác ưỡn lưng quá mức thường xuyên trong thời gian dài.
- Chấn thương cột sống trực tiếp: Các tác động lực cực mạnh từ tai nạn giao thông, ngã từ trên cao hoặc va đập trực tiếp gây gãy cuống cung, làm mất tính toàn vẹn cấu trúc xương ngay lập tức và gây trượt cấp tính.
- Nguyên nhân bệnh lý hệ thống: Một số tình trạng nhiễm trùng xương, vôi hóa dây chằng nặng hoặc khối u di căn có thể phá hủy cấu trúc thân đốt sống, làm suy yếu khả năng chịu lực tự nhiên của cột sống.
5 Cấp độ trượt đốt sống theo phân loại y khoa
Các chuyên gia chẩn đoán hình ảnh sử dụng phim X-quang tư thế nghiêng để đo khoảng cách di lệch và phân loại mức độ nghiêm trọng nhằm đưa ra phác đồ điều trị phù hợp:
- Cấp độ 1: Thân đốt sống di lệch dưới 25% độ rộng thân đốt, đa số bệnh nhân chỉ cảm thấy đau lưng nhẹ khi vận động mạnh và có thể đáp ứng tốt với các phương pháp điều trị nội khoa không phẫu thuật.
- Cấp độ 2: Tỷ lệ di lệch từ 26% đến 50%, các triệu chứng chèn ép rễ thần kinh bắt đầu xuất hiện rõ rệt, gây đau lan xuống chân, tê bì và hạn chế vận động hàng ngày.
- Cấp độ 3: Tỷ lệ di lệch từ 51% đến 75%, gây mất ổn định cột sống nghiêm trọng, làm biến dạng hình thể lưng và thường có chỉ định can thiệp phẫu thuật để ổn định lại cấu trúc xương.
- Cấp độ 4: Tỷ lệ di lệch từ 76% đến 100%, nguy cơ tổn thương tủy sống và các dây thần kinh chùm đuôi ngựa là rất cao, đe dọa trực tiếp đến khả năng đi lại và kiểm soát cơ vòng của người bệnh.
- Cấp độ 5: Đây là mức độ nghiêm trọng nhất khi đốt sống trên trượt hoàn toàn khỏi bề mặt đốt sống dưới, gây biến dạng cột sống nặng nề, đau đớn dữ dội và yêu cầu phẫu thuật cấp cứu khẩn cấp.
Việc xác định chính xác cấp độ giúp bác sĩ tiên lượng được khả năng phục hồi và lựa chọn giữa điều trị bảo tồn hay can thiệp ngoại khoa để mang lại kết quả tối ưu nhất cho người bệnh.
Chẩn đoán hình ảnh để xác định tổn thương trật khớp lưng
Để không bỏ sót các tổn thương cấu trúc và đánh giá mức độ ảnh hưởng đến hệ thần kinh, y học hiện đại áp dụng các kỹ thuật cận lâm sàng tiêu chuẩn sau:
- X-quang cột sống thắt lưng quy ước: Là xét nghiệm cơ bản nhất, được chụp ở các tư thế thẳng, nghiêng, cúi tối đa và ưỡn tối đa để xác định vị trí trật khớp cột sống và đo đạc tỷ lệ phần trăm di lệch giữa các thân đốt.
- Chụp cắt lớp vi tính: Cung cấp hình ảnh chi tiết về cấu trúc xương theo từng lớp cắt, giúp bác sĩ phát hiện các vết gãy kín đáo ở eo đốt sống, tình trạng vôi hóa dây chằng hoặc các tổn thương xương phức tạp khác.
- Chụp cộng hưởng từ: Đây là công cụ lý tưởng nhất để đánh giá các thành phần mô mềm như đĩa đệm, dây chằng và đặc biệt là mức độ chèn ép của đốt sống trượt lên tủy sống và các rễ thần kinh nhạy cảm.
Kết quả từ các phương pháp chẩn đoán này là căn cứ khoa học duy nhất để khẳng định bệnh nhân bị trật khớp lưng ở mức độ nào, từ đó loại bỏ hoàn toàn các phỏng đoán cảm tính trong quá trình chữa trị.
Bị trật khớp lưng phải làm sao? Quy trình xử lý và điều trị
Sơ cứu khẩn cấp tại nhà khi bị trẹo hoặc trật lưng
Ngay khi gặp chấn thương hoặc xuất hiện cơn đau nhói ở vùng lưng, việc thực hiện các bước sơ cứu đúng cách sẽ giảm thiểu tối đa nguy cơ tổn thương thần kinh thứ phát:
- Dừng mọi vận động ngay lập tức: Người bệnh cần nằm nghỉ trên mặt phẳng cứng, ổn định, tránh mọi vận động xoay vặn, cúi người hoặc nhờ người khác kéo giãn cột sống một cách thô bạo có thể gây liệt.
- Liệu pháp chườm lạnh: Trong 48 giờ đầu tiên, hãy chườm đá lên vùng lưng bị tổn thương từ 15-20 phút mỗi lần để giảm phản ứng viêm cấp tính, làm dịu cơn đau và hạn chế tình trạng sưng nề mô mềm xung quanh khớp.
- Tư thế nằm giảm áp lực: Nằm ngửa và kê một chiếc gối nhỏ dưới khoeo chân để giúp cột sống thắt lưng áp sát xuống mặt giường, giúp thư giãn tối đa các nhóm cơ đang bị co thắt do chấn thương.
Các phương pháp điều trị trật lưng chuyên sâu chuẩn y khoa
Tùy vào mức độ trượt và tình trạng lâm sàng, bác sĩ sẽ chỉ định một hoặc kết hợp các phương pháp điều trị sau nhằm phục hồi chức năng cột sống bền vững:
- Điều trị nội khoa bảo tồn: Bao gồm việc sử dụng thuốc kháng viêm không steroid, thuốc giãn cơ và các loại thuốc giảm đau thần kinh chuyên biệt. Đồng thời, bệnh nhân có thể được chỉ định đeo đai lưng hỗ trợ để hạn chế chuyển động khi bị đau thắt lưng quá mức.
- Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng: Đây là yếu tố then chốt trong điều trị bảo tồn. Các bài tập tăng cường sức mạnh nhóm cơ lõi giúp tạo ra một hệ thống nâng đỡ tự nhiên để giữ vững các đốt sống bị di lệch khỏi trục sinh lý thông qua vật lý trị liệu.
- Hỗ trợ phục hồi cấu trúc khớp: Bên cạnh việc tập luyện, việc bổ sung các dưỡng chất thiết yếu để tái tạo sụn khớp và tăng cường mật độ xương là rất quan trọng. Bệnh nhân có thể tham khảo sử dụng Viên uống bổ khớp Optivita để hỗ trợ quá trình phục hồi cấu trúc khớp và giảm viêm mãn tính hiệu quả từ bên trong.
- Can thiệp phẫu thuật ngoại khoa: Được chỉ định khi trượt từ độ 3 trở lên, hoặc điều trị nội khoa thất bại sau 6-12 tháng, hoặc khi có dấu hiệu chèn ép thần kinh nặng như teo cơ, yếu chi, rối loạn đại tiểu tiện. Các phương pháp phổ biến bao gồm nắn chỉnh đốt sống trượt, giải ép thần kinh và cố định cột sống bằng nẹp vít hoặc ghép xương tự thân.
Phẫu thuật cột sống là một kỹ thuật chuyên sâu đòi hỏi độ chính xác cao, do đó chỉ nên thực hiện tại các cơ sở y tế uy tín sau khi đã cân nhắc kỹ lưỡng các yếu tố rủi ro và lợi ích mang lại cho người bệnh.
Làm cách nào để phòng ngừa trật khớp lưng tái diễn?
Sau khi đã kiểm soát được tình trạng trật khớp lưng, việc duy trì một lối sống khoa học là điều kiện tiên quyết để ngăn ngừa trượt đốt sống tiến triển nặng hơn hoặc tái phát chấn thương trong tương lai:
- Duy trì tư thế vận động đúng: Luôn giữ lưng thẳng khi ngồi làm việc và đi đứng. Khi cần nâng vật nặng từ dưới đất, hãy thực hiện tư thế hạ thấp trọng tâm bằng chân thay vì cúi gập lưng để tránh dồn áp lực đột ngột vào thắt lưng.
- Kiểm soát trọng lượng cơ thể: Duy trì chỉ số khối cơ thể ở mức lý tưởng giúp giảm tải trọng liên tục mà các đốt sống thắt lưng phải gánh chịu hàng ngày, từ đó làm chậm đáng kể quá trình thoái hóa đĩa đệm và diện khớp.
- Chế độ dinh dưỡng và vận động: Đảm bảo chế độ ăn giàu Canxi, Vitamin D và khoáng chất. Việc duy trì thói quen vận động nhẹ nhàng như bơi lội hoặc yoga cũng giúp tăng cường sự linh hoạt và dẻo dai cho hệ thống xương khớp toàn diện.
Trật khớp lưng là một tình trạng y khoa nghiêm trọng cần được chẩn đoán hình ảnh và điều trị bởi bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý áp dụng các phương pháp đắp thuốc không rõ nguồn gốc hoặc nắn chỉnh khớp thủ công vì có thể dẫn đến liệt vĩnh viễn.
Câu hỏi thường gặp về tình trạng trật khớp lưng
Trật khớp lưng bao lâu thì khỏi hoàn toàn?
Thời gian hồi phục tùy thuộc vào nguyên nhân ban đầu. Nếu chỉ là trẹo lưng do giãn dây chằng, bệnh có thể khỏi sau 1-2 tuần nghỉ ngơi. Tuy nhiên, nếu là trượt đốt sống thực thụ, đây là bệnh lý cấu trúc mãn tính cần điều trị bảo tồn ít nhất 3-6 tháng hoặc can thiệp phẫu thuật để ổn định lâu dài.
Bị trật khớp lưng có nên đi bộ hay nằm bất động tại chỗ?
Trong giai đoạn đau thắt lưng cấp tính từ 1 đến 3 ngày đầu, bệnh nhân nên nằm nghỉ ngơi để giảm kích thích thần kinh. Sau giai đoạn này, việc vận động nhẹ nhàng trở lại như đi bộ quãng ngắn trên mặt phẳng là cần thiết để tránh tình trạng cứng khớp và teo cơ do bất động quá lâu.
Có nên đi nắn chỉnh khớp khi bị trật khớp lưng không?
Bạn chỉ nên thực hiện nắn chỉnh khi đã có kết quả chụp chiếu xác định rõ cấp độ trượt và được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa thần kinh cột sống có chứng chỉ hành nghề. Tuyệt đối không nắn chỉnh khi chưa biết rõ cấu trúc xương bên trong vì nguy cơ làm đốt sống trượt nặng hơn gây đứt rễ thần kinh hoặc liệt chi.
Kết luận
Trật khớp lưng không chỉ gây đau đớn tức thời mà còn tiềm ẩn nguy cơ liệt chi nếu không được can thiệp kịp thời. Việc nhận diện đúng các cấp độ trượt đốt sống lưng và tuân thủ phác đồ điều trị chuyên khoa là chìa khóa để bảo vệ cột sống vững chắc. Đừng chủ quan trước những cơn đau thắt lưng dai dẳng! Hãy liên hệ ngay với bác sĩ để được thăm khám và tư vấn giải pháp phục hồi toàn diện nhất!
Lưu ý: Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Hiệu quả sản phẩm tùy thuộc vào cơ địa mỗi người.
Bài viết này cung cấp thông tin với mục đích tham khảo và giáo dục sức khỏe, không nhằm thay thế cho chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị y tế chuyên nghiệp. Luôn luôn tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế có trình độ trước khi bắt đầu bất kỳ chương trình tập luyện hoặc chế độ điều trị mới nào.
HỆ THỐNG OPTIVITA
Optivita Việt Nam – Văn phòng & Trung tâm
Phân phối:
Địa Chỉ: 18 Ter Nguyễn Thị Minh Khai, Phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 1900 2999 36
Kênh bán hàng & phân phối:
- Website: https://optivita.com/
- Fanpage: https://facebook.com/optivitawellness
- Instagram: https://instagram.com/optivita.wellness
- Shopee Mall: https://shopee.vn/product/1578181368/40112275919
